|
Το
|
Αυτό το δοκίμιο, ίσως το πρώτο ελληνικό δοκίμιο για την ΕΦ, γράφτηκε το 1972. Το πρώτο μέρος του, κεφάλαια I-III, δημοσιεύθηκε στο τεύχος 2-3, Απρίλιος-Σεπτέμβριος 1972, του περιοδικού Εξάντας, που υπήρξε καρπός των ιδεολογικών μας κρίσεων και αναζητήσεων κατά την περίοδο της Επταετίας. Το δεύτερο μέρος έμεινε αδημοσίευτο γιατί η Γενική Ασφάλεια Θεσσαλονίκης απαγόρευσε τη συνέχιση της έκδοσης.
Διαβάζοντάς το ξανά τώρα που αποφάσισα να το στείλω στις φιλόξενες σελίδες του Altfactor διαπιστώνω γι' άλλη μια φορά τις αδυναμίες του. Η εισαγωγή του με αφήνει κυριολεκτικά άναυδο. Ωστόσο θα πρέπει κανείς να λάβει υπόψη τις συνθήκες της εποχής και την προσωπική μου ιδεολογική περιπέτεια, την οποία θα μπορούσα να χαρακτηρίσω ως προσπάθεια εσωτερίκευσης της αριστερής μου τοποθέτησης, αφού οι αντικειμενικές της αντιστοιχίσεις είχαν ήδη από καιρό υπονομευθεί, πριν ακόμα από την τραγωδία της Τσεχοσλοβακίας και τη διάσπαση της κομμουνιστικής αριστεράς στην Ελλάδα. Μετά την επιστροφή μου από την εξορία, με τη μετέπειτα γυναίκα μου στη φυλακή, θα ήταν μάλλον άγονο και ίσως παράλογο να συνεχίσω να είμαι ενεργός. Αλλά και το πλαίσιο μιας πιθανής δραστηριότητας ήταν για μένα σχεδόν ανύπαρκτο. ΄Ετσι η ανάγκη μου να παραμείνω αριστερός απαιτούσε στηρίγματα εσωτερικά, υποστασιοποιώντας τις γενικότερες ηθικές και αισθητικές μου αναζητήσεις.
Κάπως έτσι ανακαλύψαμε, μαζί με τον Τάκη Σιμώτα αλλά ο καθένας με τον τρόπο του, ένα δυνάμει «επικό» παρελθόν μας, όταν πια η κρίση μαινόταν μέσα μας. Και από την άποψη αυτήν αυτό το δοκίμιο ήταν ίσως ένα ελεγείο για κάτι που είχε ήδη περάσει. Κι αυτό εξηγεί την παράξενη είσοδό του στο πραγματικό αντικείμενο που το απασχολεί.
Αλλά, ταυτόχρονα, θα ήθελα να επισημάνω την πρωτοτυπία του. Η σύνδεση της ΕΦ και γενικότερα της παραλογοτεχνίας με τη θεωρία του Υψηλού που περιέχεται στην Κριτική της Δύναμης της Κρίσης του Καντ ήταν απ' όσο ξέρω πρωτόγνωρη κα όχι μόνο για τον ελληνικό χώρο. Σε βιβλίο αγορασμένο πρόσφατα είδα παραπομπή στο άρθρο κάποιου Cornel Robu με τίτλο «A Key to Science Fiction: The Sublime»,δημοσιευμένο στο περιοδικό Foundation, τ.42, ΄Ανοιξη 1988. Ο Robu αναφέρεται ακριβώς στο δοκίμιο του Burke για το Υψηλό και στην Τρίτη Κριτική του Καντ. Μια μικρή ικανοποίηση για εμένα που χρησιμοποίησα την έννοια του Υψηλού στην ανάλυση της ΕΦ και της παραλογοτεχνίας γενικότερα ήδη το 1972. Καμιά από τις σημαντικές εργασίες των Aldiss, Suvin, Parrinder, Scholes και Rabkin δεν είχε δημοσιευθεί ακόμα, και άλλωστε όλες αγνόησαν τη δυνατότητα μιας τέτοιας προσέγγισης.
Δείχνει αυτό τη δύναμη και την αδυναμία των περιφερειακών ερευνητών παρομοίων θεμάτων. Στην Ελλάδα Δε θα μπορούσε κανείς να διαθέτει την πληθώρα του υλικού που διαθέτει ένας Αμερικανός ή ΄Αγγλος ερευνητής. Αδυνατώντας να στηριχθεί σε συγκεκριμένα στοιχεία πέρα από τις αναγνώσεις των πρωτοτύπων κειμένων, είναι ταυτόχρονα ελεύθερος να επιτρέψει στη σκέψη του μεγαλύτερα πετάγματα, χωρίς ωστόσο να εξασφαλίζεται ποτέ ότι κάποια στιγμή, εκ των υστέρων, Δε θα ανακαλύψει ότι ενώ πίστευε στην πρωτοτυπία των απόψεών του τελικά εκόμιζε γλαύκα ες Αθήνας! Ευτυχώς στη συγκριμένη εργασία αυτός ο κίνδυνος παρακάμφθηκε επιτυχώς.
Είναι ολοφάνερο ότι πολλά πράγματα σ' αυτό το κείμενο χρειάζονται επαναδιατύπωση, ανάλυση, ακόμα και διόρθωση. Ωστόσο λίγο επειδή κατά καιρούς αισθάνομαι σαν μελαγχολικός επαρχιώτης και λίγο επειδή πιστεύω ότι εξακολουθεί να αποτελεί σημαντικό πρόσθεμα στην ισχνή και συνήθως πολύ πιο ερασιτεχνική και αυθαίρετη ελληνική βιβλιογραφία, αποφάσισα να το καταθέσω.