περί ευθύνης προγραμματιστών

Βάσω Χρήστου

Eίμαι  προγραμματιστής.   Όχι από δική μου επιλογή φυσικά·  ποιος  τρελός γίνεται προγραμματιστής   στις  μέρες  μας;    Υπάρχουν  τόσοι   πολλοί άλλωστε... Φρόντισαν οι καλοί μας πρόγονοι και ο νόμος «περί ευθύνης προγραμματιστών» γι' αυτό.

Κι έτσι, ενώ τόσοι και τόσοι ευτυχισμένοι άνθρωποι, στα σαρανταδύο ηλιακά συστήματα που κατέχουν οι Ραμιλίνκοι, κάνουν τις διακοπές τους και ξαπλώνουν ανέμελοι κάτω από τους θερμούς ρόδινους ήλιους του πανέμορφου πλανήτη Ελιράν, εγώ βρίσκομαι χωμένος σ' αυτό το θλιβερό και σκοτεινό υπόγειο, σε μια παγωμένη ήπειρο, και προσπαθώ να διορθώσω τη συμφορά που κληρονόμησα από τη μάνα μου και αυτή από τους γονείς της, κι εκείνοι με τη σειρά τους από την καταραμένη πρόγονο που έβαλε υπογραφή, δυο αιώνες πριν, ότι το αρχιτεκτονικό πρόγραμμα της Syseπ είναι πλήρως παραμετρικό και εφαρμόζεται για όλα τα μέρη του κόσμου και για όλους τους κανόνες δόμησης.

Αλλά, βιάζομαι. Με πήρε πάλι το παράπονο και ξέχασα πως δεν ξέρετε για ποιο πράγμα μιλάω. Η μακριά ιστορία του προγράμματος ξεκινάει στα πρώτα χρόνια μετά την ίδρυση της Syseπ, εταιρείας παραγωγής λογισμικού για αρχιτέκτονες. Όχι βέβαια πως χρησιμοποιούσαν ποτέ οι αρχιτέκτονες το e. Τι δουλειά έχουν αυτοί με Νεπέρειους λογάριθμους και τέτοιες αηδίες! Αλλά, το π τους ήταν γνωστό, και ο τίτλος της εταιρίας τραβούσε το μάτι αυτού που ήξερε λίγα μαθηματικά. Ο τίτλος ήταν και η διαφήμιση. Υπερβατικοί αριθμοί βλέπεις. Αναλλοίωτες σταθερές του σύμπαντος, σου λέει! Κούνια που τους κούναγε! Πού να ξέρουν εκείνοι οι παλιοί για τους πλανήτες του Τζιζεράν, κοντά στον ορίζοντα μιας πελώριας μαύρης τρύπας, όπου η Ευκλείδεια γεωμετρία είναι μόνο μια ενδιαφέρουσα θεωρητική άσκηση. Εκεί τελείωσε και η παγκοσμιότητα του π. Ο τίτλος όμως της εταιρείας έμεινε. Και μαζί μ' αυτόν και το πρόβλημα...

Βλέπετε, ισχυριζόταν η Syseπ, ότι το αρχιτεκτονικό της πρόγραμμα έκανε τα πάντα, με τον μέγιστο αυτοματισμό, και ότι δεν υπήρχε μέρος του κόσμου στο οποίο να μην μπορεί να προσαρμοστεί για να λειτουργήσει χωρίς καμιά επιπλέον παρέμβαση από την πλευρά των προγραμματιστών. Αυτό ισχυριζόταν και αυτό δήλωσε.

Είμαι σίγουρος βέβαια ότι η μακρινή μου προγιαγιά δεν πίστευε λέξη από τις αηδίες που υπέγραφε. Κάθε προγραμματιστής ξέρει τουλάχιστον είκοσι προβληματικά σημεία μέσα στο πρόγραμμά του. Αλλά, σαν όλους τους άλλους ανόητους, δεν ήθελε να χάσει τη δουλειά της. Και υπέγραψε τη δήλωση. Θέλω να πω, την καταδίκη.

Παλιά, την είχα καταραστεί να καίγεται αιώνια στις φλόγες ενός ήλιου σαν τον Αλιάρκ, στον καρβουνιασμένο τέταρτο πλανήτη του οποίου σπατάλησα τα δέκα καλύτερα χρόνια της ζωής μου, προσπαθώντας να μετατρέψω το αρχιτεκτονικό σε πρόγραμμα που να δουλεύει σωστά κάτω από εκείνες τις συνθήκες. Τώρα πιστεύω ότι οι παγετώνες του Αλφα Ρέγκιουλα3 είναι ό,τι χειρότερο μπορεί να συμβεί στους κουφιοκέφαλους που αγνόησαν ολόκληρο το γαλαξία και ενσωμάτωσαν το μετρικό σύστημα μέσα στον κώδικα. Ακούς εκεί! Να υπάρχουν άνθρωποι που να πιστεύουν ότι το σύμπαν ολόκληρο ενδιαφέρεται για μονάδες δύναμης μετρημένες σε Νιούτον και για τα μήκη εκπομπής ενός στοιχείου με το όνομα Καίσιο, που βρίσκεται μέσα σε μια σκοτεινή κρύπτη! Μα αν είναι δυνατόν! Από τι αβυσσαλέα σκοτάδια πέρασε η ανθρωπότητα!

Αλλά τι να πεις; Τι κατάρα να δώσεις σε ανθρώπους που ισχυρίστηκαν ότι το πρόγραμμά τους είναι κατάλληλο να εφαρμοστεί σε οποιεσδήποτε συνθήκες, ενώ την ίδια στιγμή έκαναν την χονδροειδέστατη απλοποίηση να υποθέτουν ότι όλα τα πλάσματα αυτού του μεγάλου σύμπαντος κατοικούν κάτω από έναν μοναδικό, χλιαρό, κίτρινο ήλιο!

Παραδοχές για απλοποίηση και αυτοματισμό! Δεν υπάρχουν λέξεις που να μίσησα περισσότερο, δεν υπάρχει τίποτα άλλο που να μπορούσε να καταστρέψει τη ζωή μου περισσότερο από τις απλοποιήσεις και τις παραδοχές στα προγράμματα των προγόνων μου. Το φως, σου λέει, έρχεται από μια κατεύθυνση και οι σκιές είναι όλες προς την ίδια μεριά. Πού να περάσει ποτέ από το μυαλό τους, ότι ο Αλφα Ρέγκιουλα3 είναι παγιδευμένος σε μια αιώνια εποχή παγετώνων κάτω από δύο ψυχρά, κόκκινα άστρα!

Οι τοίχοι, λέει, θα είναι πάντα πιο μακριοί από ό,τι θα είναι χοντροί ή ψηλοί. Φαντάστηκαν ποτέ τους, όταν έκαναν τις απλοποιήσεις τους και έπαιρναν τα «προφανή» ως δεδομένα, ότι οι ύψους 30 εκατοστών κάτοικοι του πλανήτη που πατάω ζουν τη ζωή τους μισοθαμμένοι ανάμεσα σε τοίχους που είναι περισσότερο χοντροί από ό,τι είναι μακριοί; Με τι προσόντα οραματίστηκαν παράθυρα που ανοίγουν σ' αυτόν τον παγωμένο κόσμο; Πώς τόλμησαν να πουν μετά ότι οι ελάχιστες διαστάσεις ενός ανοίγματος είναι 20x20 εκατοστά; Εκατοστά, μα την αλήθεια! Όλο το σύμπαν δεκαδικό; Λες και δεν υπάρχουν όντα με δεκαεπτά απολήξεις στα τρία τους χέρια! Αλλο κι αυτό! Επτά χρόνια από τη ζωή της έφαγε η μάνα μου για να διορθώσει εκείνο το λάθος, εκείνη την παραδοχή ήθελα να πω.

Τι εύκολο που ήταν για τη γήινη πρόγονό μου, που είχε γνωρίσει μόνο τις ακτίνες του φιλεύσπλαχνου Σολ, να υπογράψει ότι το πρόγραμμα κάνει τα πάντα και πάει παντού! Εκείνα τα παλιά, ευτυχισμένα (και βάρβαρα) χρόνια, πολύ λίγη ευθύνη είχαν οι προγραμματιστές. Αν τα προγράμματά τους δεν δούλευαν, στη χειρότερη περίπτωση θα έχαναν τη δουλειά τους. Μερικοί ήταν ακόμα πιο πονηροί. Όταν έβλεπαν ότι τα πράγματα δυσκόλευαν πολύ, εγκατέλειπαν από μόνοι τους το χάος που είχαν δημιουργήσει και πήγαιναν αλλού για να ξαναρχίσουν. Αλλαζαν λοιπόν δουλειές και προγράμματα, χωρίς να νοιάζονται ποτέ για το αν άφηναν πίσω τους λογισμικό προϊόν ή συμφορά.

Μέχρι που ήρθαν και ανακάλυψαν τη Γη οι Ραμιλίνκοι. Και βέβαια, έφεραν και τα διαστημικά ταξίδια μαζί τους. Εκείνη την εποχή έφτιαχνε το «ευέλικτο και παντού και πάντα προσαρμόσιμο» αρχιτεκτονικό της πρόγραμμα η Syseπ. Και, σαν να μην έβλεπαν τα χάλια τους, οι υπεύθυνοι της εταιρείας εκείνης, που δεν είχαν κατορθώσει να κάνουν το πρόγραμμα να δουλέψει σωστά σε μια και μοναδική χώρα της μικρής τους Γης, έσπευσαν να δηλώσουν ότι μπορούσαν να το πουλήσουν σε ολόκληρο το γαλαξία.

Οι Ραμιλίνκοι όμως τα ήξεραν καλύτερα τα πράγματα. Είχαν δει στην πορεία των εξερευνήσεών τους ένα ολόκληρο ηλιακό σύστημα να καταστρέφεται από την ανευθυνότητα κάποιων άλλων προγραμματιστών, που είχαν απλοποιήσει τον τρόπο χειρισμού της ημερομηνίας. Γι αυτό και πριν δεχτούν να φτιάξουν συμβόλαια αγοράς επέβαλαν τον περίφημο νόμο «περί ευθύνης προγραμματιστών». Σύμφωνα μ' αυτόν, κανένας προγραμματιστής δε θα μπορούσε να ξεγλιστρήσει και να αλλάξει δουλειά αν δεν τελείωνε το πρόγραμμα που είχε υπογράψει να φτιάξει. Τέρμα λοιπόν οι παραιτήσεις εν όψει μεγάλων δυσκολιών. Αλλά, ο νόμος δεν περιοριζόταν στο να κάνει σκλάβο έναν προγραμματιστή για όλη του τη ζωή. Επεκτεινόταν και στους απογόνους του, που θα ήταν υποχρεωμένοι να αναπτύσσουν και να συντηρούν το πρόγραμμα που θα κληρονομούσαν για όλο τον κύκλο ζωής του λογισμικού.

Ο νόμος είναι αμείλικτος και, στις μέρες μας, το γνωρίζουμε όλοι. Σ' εκείνα όμως τα παλιά χρόνια της μαύρης άγνοιας, που η Γη δεν διέθετε ούτε έναν διασυμπαντικό δικηγόρο, πόσο μάλλον οι ανόητοι της Syseπ, πολλοί ήταν αυτοί που έσπευσαν να υπογράψουν, δίχως να ξέρουν τι κάνουν. Πόσοι και πόσοι δεν ήταν οι προγραμματιστές που τους οδήγησε ο νόμος στις εσχατιές του σύμπαντος για να φτιάξουν τα προγράμματα των προγόνων τους και που τελικά, από την εξωφρενική πολυπλοκότητα των διορθώσεων, κατέληξαν σε ιδρύματα ψυχοπαθών!

Καμιά φορά, σκέφτομαι την ηλιθιότητα αυτών που υπέθεσαν ότι σε όλα τα μέρη του κόσμου τα κτίρια παίρνουν το ύψος προς τα πάνω αντί προς τα κάτω, και απορώ με την άγνοια και το θράσος τους! Παραμετρικό σου λέει! Αλλά για τον φλογισμένο κόσμο του Αρίμνα, χρειάστηκε οι ουρανοξύστες να μετατραπούν σε γεωξύστες. Για τον υδάτινο κόσμο του Ριμάκχ, ο τρόπος κίνησης ήταν μέσα από τούνελ και όχι από δρόμους. Ποιος θα έβαζε ξύλινες πόρτες με μεντεσέδες που να ανοίγουν σε βάθη χιλίων μέτρων κάτω από τη θάλασσα; Ασε που για τον Αλφα Ρέγκιουλα3, με τα μικρόσωμα όντα του, δεν ισχύει κανένα από τα συμβατικά μέτρα αρχικών διαστάσεων και όλα πρέπει να ξαναγίνουν από την αρχή!

Ποιος ξέρει τι θα μου συμβεί στον επόμενο κόσμο που έχει πουλήσει το λογισμικό της η Syseπ; Ποιος ξέρει αν δεν θα είναι και για μένα το άσυλο των ψυχοπαθών η μόνη ελπίδα για να γλιτώσω και τον εαυτό μου και τους πιθανούς απογόνους μου από άλλη μια μετατροπή εκείνου του αρχικού «παραμετρικού και προσαρμόσιμου» αρχιτεκτονικού προγράμματος;

Καμιά φορά σκέφτομαι απλά να δώσω άφεση στους προγόνους μας. Δεν ήξεραν τι έκαναν όταν έβαζαν την υπογραφή. Δεν ήξεραν πού θα οδηγούσε ο νόμος «περί ευθύνης προγραμματιστών». Αλλά, καθώς αναλογίζομαι τα πάθη όλων μας εξ αιτίας εκείνης της αρχικής υπογραφής, παρακαλάω να μπορούσα να βρεθώ μια φορά πρόσωπο με πρόσωπο με την πρόγονό μου. Ξέρετε τι θα έκανα τότε; Θα την έστελνα να πάρει αυτό το Αρχιτεκτονικό, που φτιάχτηκε με αίμα και πόνο πάνω σε δεκατέσσερις αφιλόξενους πλανήτες, και θα την έστελνα να το προσαρμόσει και πάλι για να δουλεύει καλά σ' εκείνον τον ωραίο πλανήτη με το όνομα Γη, κάτω από τις ακτίνες του Σολ. Ναι, αυτό θα την έστελνα να κάνει! Να τα φτιάξει όλα να λειτουργούν σωστά πίσω στην πηγή τους. Κι αν τα κατάφερνε αλλά δεν θα τα κατάφερνε. Στο κάτωκάτω, προγραμματιστής είμαι κι εγώ κι έχω κάνει με τη σειρά μου τις παραδοχές και τις απλοποιήσεις μου!

Η Βάσω Χρήστου γεννήθηκε στην Αθήνα το 1962. Σπούδασε Πληροφορική στην Πάτρα και στη Μασαχουσέτη. Έχει δουλέψει εφτά χρόνια σαν προγραμματίστρια και τώρα διδάσκει Πληροφορική σε Γυμνάσιο. Αυτή την εποχή, εν μέσω άλλων ασχολιών, προσπαθεί να τελειώσει ένα μυθιστόρημα. Συμμετείχε στο Εργαστήρι  Συγγραφέων του Big Bang μ' ένα πολύ ζωντανό διήγημα φάντασυ με ε.φ. αίσθηση, πολύ διαφορετικό από το «Ευθύνη Προγραμματιστών», το οποίο είναι το πρώτο έργο της που δημοσιεύει, αλλά είμαστε σίγουροι γι' αυτό όχι το τελευταίο.